TANIMLAMA MI YANILSAMA MI?

İnsan bu dünyaya geldiği andan itibaren tanımlama yapmak ister. Karşılaştığı şeyleri irdelemek ve anlamak ister. “Anne bu ne, kuş mu? Kanatlarını nasıl öyle uzun açabiliyor?” Yetişkin olunca sorular farklılaşır. “Nereye gidiyoruz? Gideceğimiz evin açık adresi var mı?” Varacağı yeri, yediği yemeği tanımlamak ister. “Bunun içinde kekik mi var?” Bilmediği bir şey varsa ne olduğunu öğrenmek ister. Bu tanımlama yapma isteği; kimisi için kendini güvende hissetmektir. Ancak kimisi için de yalnızca bir meraktır.

İnsan, ihtiyaç duyduğu şeyleri de tanımlamak ister. Nasıl bir araba alırsa daha iyi olur bilmek ister. Tıpkı bunun gibi, insan başka bir insanı da tanımlamaya ihtiyaç duyar. “Ne yer, ne içer? Neyi sever? Nelerden hoşlanır?” İhtiyacı, oturacağı evi tanımlamaksa daha tarafsız bakabilir. 150 metrekare alanda iyi bir ev tasarımı nasıl olur? Genel hatları bellidir, detayda farklılıklar olabilir. Uzak mesafeyi uçakla mı gitse daha iyi olur yoksa arabayla mı? İki seçeneği de gözden geçirir ki doğru karar verebilsin. Kendi içinde avantaj ve dezavantajlarına bakar. Uzak mesafeyi uçakla gittiğinde yapacağı şey başkadır. Araçla gittiğinde yapacağı şey başkadır. İrdeleme sonucunda yaptığı seçimler ile adım adım ilerler.

Peki, insanın bu hayatta en çok muhatap olduğu ve en çok etkisinde kaldığı şey nedir?

Bu sorunun cevabı aynı zamanda tanımlama yapması gereken şeydir. Cevap; önce kendisi, sonra ilişiğindeki diğer insanlardır. İnsanın yaşadıklarından yola çıkarak vardığı sonuçlar ve doğru olarak tanımladığı stratejiler olabilir. Apartmanında yıllarca beraber oturduğu komşusu ile iyi anlaşmıştır. O komşunun memleketinden olan herkes onun için iyidir. Kendisi kuralları seven biriyse disiplinli insanlarla çalışmak ister. Böyle insanları doğru insan olarak tanımlayabilir.

Oysa insanı tanımlarken daha tarafsız verilerle düşünmek gerekmez midir? Aksi takdirde hayatı boyunca yaptığı tanımlamaların doğruluğunu nasıl test edebilir? İnsan, kısa bir süre kalacağı ev için de sorular sorar. “Müteahhidi kim, sağlam bir yapı mı? Mimarisi kullanışlı mı?” Peki, bir ömür yaşadığı kendisi ve karşılaştığı insanları tanımlamak için sorması gereken doğru sorular nelerdir?

Kendisi çok hızlı hareket eden biriyken, ağır davranan ve yavaş konuşan komşusunu dinlerken bunalabilir. “Bu konuşmanın sonu ne zaman gelecek?” diye düşünür ve anlatılanların çoğuna odaklanmayabilir. Başka bir zamanda hızını keseceğini düşündüğünden, onunla karşılaşmamaya çalışabilir. Çiftlerden biri ilk randevularına koştura koştura yetişmeye çalışır. Diğeri ise erkenden gidip beklemeye başlamıştır. Peki, o kişinin dakik olması doğru kişi olduğunun ispatı mıdır? Randevusuna geciken biri bunu sorumsuzluğundan mı yapmıştır? Peki, bu gecikme onu yanlış kişi yapar mı?

Her insan tanımlama yapmaya ihtiyaç duyar, yoksa karar veremez. Karar veremeyen kişi yol almakta güçlük çeker.  İnsanın ancak elinde doğru ölçüler varsa doğru tanımlamalar yapabilir. Aksi takdirde, yaptığı tanımlamalar doğru zannettiği yanılsamalardan ibaret olur.  

Birini tanımlarken elinde doğru veriler yoksa, adaletli tanımlamalar yapılamaz. İyi ve kötüyü ayırt etmek isterken yanılgılar artmaya başlar. Karşıdaki insanı tanıyamayınca tepkilerinin sebepleri de anlaşılamaz.  Anlaşılmadığında, o insanın neye rağmen neler yaptığı da bilinemez. İnsan insanı hakkıyla tanımlayamadığında yanılır ve her şey bittiğinde geriye sadece tek bir cümle kalır:

“Seni hiç tanıyamamışım.”

Yanılmamak için tanımlama yapmak, tüm kararlarda ve tüm ilişkilerde en doğru kapıdan girmeyi sağlar.